Archiwum kategorii: Publikacje

Współfinansowanie inwestycji ze środków unijnych w sektorze ciepłowniczym

marcin-michalik

Akcesja Polski do Unii Europejskiej otworzyła przed nami możliwość pozyskiwania bezzwrotnych środków pieniężnych zarówno na przedsięwzięcia zmniejszające dysproporcje w rozwoju ekonomicznym i infrastrukturalnym między starymi, a nowymi członkami Unii, jak i na inwestycje dostosowujące nasz kraj do przepisów unijnych, w szczególności tych związanych z ochroną środowiska. Większość środków przeznaczonych było (i w dalszym ciągu jest) dla jednostek samorządu terytorialnego oraz przedsiębiorstw realizujących zadania własne gmin, jednak znacząca pomoc była i jest kierowana również do pozostałych przedsiębiorstw i zakładów przemysłowych.

Trochę historii

W poprzednim okresie programowania (2004-2006) przedsiębiorstwa z sektora energetycznego mogły korzystać głównie z dotacji na inwestycje dostosowujące je do przepisów prawa w zakresie ochrony środowiska w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Gospodarki (SPO WKP). W działaniu 2.4 „Wsparcie dla przedsięwzięć w zakresie dostosowania przedsiębiorstw do wymogów ochrony środowiska” dofinansowywane były przedsięwzięcia, których celem było „zwiększenie konkurencyjności przedsiębiorstw działających w warunkach Jednolitego Rynku Europejskiego zobligowanych do dostosowania swojej infrastruktury do wymogów ochrony środowiska”. Działanie to wspomagało także pośrednio realizację zobowiązań negocjacyjnych Polski w zakresie wdrażania wybranych dyrektyw z dziedziny ochrony środowiska. W ramach działania 2.4 podpisano 246 umów na dofinansowanie inwestycji o łącznej kwocie nakładów inwestycyjnych równej 559,5 mln zł.

Program SPO WKP umożliwiał także pozyskanie dofinansowania na rozwój przedsiębiorstw w ramach działania 2.2 „Wsparcie konkurencyjności produktowej i technologicznej przedsiębiorstw”, którego celem była „poprawa konkurencyjności przedsiębiorstw poprzez wsparcie nowych inwestycji, prowadzących do zasadniczych zmian produkcji, produktu lub procesu produkcyjnego oraz wzrost skali umiędzynarodowienia przedsiębiorstw poprzez promocję. W ramach działania 2.2 podpisano z kolei 320 umów o dofinansowanie projektów o łącznej wartości 1 034,2 mln zł.

Inwestycje o wartości do 10 mln euro, których efektem była poprawa stanu powietrza lub które polegały na wykorzystanie odnawialnych źródeł energii mogły w okresie 2004-2006 uzyskać również dofinansowanie ze Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR) – dotyczyło to m.in. projektów realizowanych przez jednostki organizacyjne wykonujące zadania jednostek samorządu terytorialnego lub podmioty wykonujące usługi publiczne. Duże (tj. o wartości powyżej 10 mln euro) projekty dotyczące ww. obszaru realizowane przez spółki komunalne mogły być finansowane z Funduszu Spójności.

Duże projekty – w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko

W nowym okresie programowania 2007-2013 przedsiębiorstwa z sektora ciepłowniczego mogą starać się o dofinansowanie inwestycji infrastrukturalnych (w tym proekologicznych) głównie w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (PO IiŚ), w szczególności w ramach następujących priorytetów:  

Priorytet IV: Przedsięwzięcia dostosowujące przedsiębiorstwa do wymogów ochrony środowiska

Priorytet wspiera projekty, których realizacja spowoduje zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń wprowadzanych do środowiska, w tym emitowanych do powietrza, odprowadzanych ze ściekami oraz redukujące ilość wytwarzanych odpadów i zwiększające udział odpadów poddawanych procesom odzysku, w szczególności recyklingu oraz prowadzące do obniżenia poziomu hałasu ze źródeł do obowiązujących norm. Zgodnie z zapisami programu preferowane będą projekty zgodne z wymogami dokumentów referencyjnych Najlepszych Dostępnych Technik (BAT).
W ramach priorytetu wspierane są także projekty nieinwestycyjne polegające na wdrożeniu systemów zarządzania środowiskowego oraz uzyskaniu eko-znaków dla produktów.

 

Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko

Priorytet IV: Przedsięwzięcia dostosowujące przedsiębiorstwa do wymogów ochrony środowiska

Nazwa działania Minimalna / maksymalna wartość projektu Maksymalny stopień dofinansowania
Działanie 4.1.: Wsparcie systemów zarządzania środowiskowego > 8 mln zł (dot. małych średnich przedsiębiorstw) 50% kosztów kwalifikowanych, nie więcej niż 400 tys. zł
Działanie 4.2.: Racjonalizacja gospodarki zasobami i odpadami w przedsiębiorstwach > 8 mln zł (dot. małych średnich przedsiębiorstw) 30% kosztów kwalifikowanych, nie więcej niż 20 mln zł
Działanie 4.3.: Wsparcie dla przedsiębiorstw w zakresie wdrażania najlepszych dostępnych technik (BAT) > 8 mln zł (dot. małych średnich przedsiębiorstw) 30% kosztów kwalifikowanych, nie więcej niż 20 mln zł
Działanie 4.4.: Wsparcie dla przedsiębiorstw w zakresie gospodarki wodno-ściekowej > 8 mln zł (dot. małych średnich przedsiębiorstw) 30% kosztów kwalifikowanych, nie więcej niż 20 mln zł
Działanie 4.5.: Wsparcie dla przedsiębiorstw w zakresie ochrony powietrza > 8 mln zł (dot. małych średnich przedsiębiorstw) 30% kosztów kwalifikowanych, nie więcej niż 20 mln zł

W ramach działania 4.3 o dofinansowanie ubiegać mogą się w szczególności projekty polegające na przebudowie (w rozumieniu prawa budowlanego) istniejących konwencjonalnych źródeł spalania paliw na jednostki opalane OZE oraz projektów polegających na przebudowie istniejących jednostek opalanych OZE.

W ramach działania 4.5 pomoc dla przedsiębiorców jest ukierunkowana na inwestycje w zakresie ochrony powietrza i dostosowanie istniejących instalacji do wymagań wynikających z dyrektywy 2001/80/WE w sprawie ograniczenia emisji niektórych zanieczyszczeń do powietrza ze źródeł spalania. Jako priorytetowo będą traktowane projekty dotyczące instalacji o mocy powyżej 50 MW (w tym jednostek opalanych węglem), prowadzące do zmniejszenia emisji pyłów i gazów.

W obu działaniach ze wsparcia zostały wyłączone projekty związane z wysokosprawną kogeneracją, budową jednostek wytwarzania energii oraz projekty polegające wyłącznie na budowie lub przebudowie elektroenergetycznych sieci dystrybucji wysokiego, średniego i niskiego napięcia oraz na budowie lub przebudowie sieci ciepłowniczych mających na celu ograniczenie strat sieciowych.

Priorytet IX: Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku i efektywność energetyczna

W ramach priorytetu IX wsparcie uzyskają m.in. działania obejmujące zwiększenie stopnia wykorzystania energii pierwotnej w sektorze energetycznym (tj. podwyższenie sprawności wytwarzania oraz obniżenie strat w procesie przesyłania i dystrybucji energii) oraz zwiększenie wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, w tym biopaliw.

Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko
Priorytet IX: Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku i efektywność energetyczna

Nazwa działania Minimalna / maksymalna wartość projektu Maksymalny stopień dofinansowania
Działanie 9.1 wysokosprawne wytwarzanie energii > 10 mln zł Zgodnie z maksymalnym dopuszczalnym pułapem pomocy publicznej (rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 26 stycznia 2009 r. w sprawie udzielania pomocy publicznej na inwestycje w zakresie budowy lub przebudowy jednostek wysokosprawnego wytwarzania energii), nie więcej niż 30 mln zł
Działanie 9.2 Efektywna dystrybucja energii > 20 mln zł 85% kosztów kwalifikowanych, nie więcej niż 50 mln zł
Działanie 9.4 Wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych > 20 mln zł (dla inwestycji w zakresie wytwarzania energii elektrycznej z biomasy lub biogazu oraz w zakresie budowy lub rozbudowy małych elektrowni wodnych > 10 mln zł) Zgodnie z maksymalnym dopuszczalnym pułapem pomocy publicznej (rozporządzenie Ministra
Gospodarki z dnia 3 lutego 2009 r. w sprawie udzielania pomocy publicznej na inwestycje w zakresie budowy lub rozbudowy jednostek wytwarzających energię elektryczną lub ciepło z odnawialnych źródeł energii), nie więcej niż 40 mln zł
Działanie 9.5 Wytwarzanie biopaliw ze źródeł odnawialnych > 20 mln zł Zgodnie z maksymalnym dopuszczalnym pułapem pomocy publicznej (rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 15 października 2009 r. w sprawie udzielania pomocy publicznej na budowę instalacji do wytwarzania biokomponentów i biopaliw ciekłych), nie więcej niż 30 mln zł
Działanie 9.6 Sieci ułatwiające odbiór energii ze źródeł odnawialnych > 20 mln zł 85% kosztów kwalifikowanych

 

W ramach działania 9.1 wspierane są inwestycje w zakresie przebudowy i budowy jednostek wytwarzania energii elektrycznej oraz ciepła w skojarzeniu spełniające wymogi wysokosprawnej kogeneracji, przy czym wsparcie dotyczy zarówno projektów dotyczących skojarzonego wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych jak i nieodnawialnych.

W ramach działania 9.2 wspierane są kompleksowe projekty z zakresu budowy (w miejsce istniejącego systemu) lub przebudowy elektroenergetycznych sieci dystrybucyjnych wysokiego, średniego i niskiego napięcia, mających na celu ograniczenie strat sieciowych (wymiana transformatorów o niskiej sprawności energetycznej, skracanie bardzo długich ciągów liniowych, zmiana przekrojów przewodu w celu dostosowania ich do obecnych temperatur sieci oraz inne, równoważne co do efektu środowiskowego, typy projektów). W ramach działania 9.2 wspierane będą również inwestycje w zakresie przebudowy i budowy (w miejsce istniejącego systemu) sieci dystrybucji ciepła o największym potencjale obniżenia strat energii. Do dofinansowania będą kwalifikować się wyłącznie te projekty dotyczące sieci elektroenergetycznych, które wykażą ograniczenie strat energii, o co najmniej 30% w ramach projektu.

Działanie 9.4 dotyczy z kolei inwestycji w zakresie budowy jednostek wytwarzania energii elektrycznej lub ciepła ze źródeł odnawialnych. Wsparciem zostaną objęte projekty dotyczące budowy lub zwiększenia mocy jednostek wytwarzania energii elektrycznej wykorzystujących energię wiatru, wody w małych elektrowniach wodnych do 10 MW, biogazu i biomasy albo projekty dotyczące budowy lub zwiększenia mocy jednostek wytwarzania ciepła przy wykorzystaniu energii geotermalnej lub słonecznej. W ramach działania realizowane będą inwestycje w zakresie wytwarzania ze źródeł odnawialnych energii w kogeneracji w układach nie spełniających kryterium wysokosprawnej kogeneracji, przy czym wspierana budowa tylko takich jednostek, w których wskaźnik skojarzenia (moc elektryczna do mocy cieplnej) jest większy niż 0,45.

Działanie 9.5 obejmuje inwestycje w zakresie produkcji biokomponentów i biopaliw, w tym również biopaliw 2. generacji, objętych ustawą z dnia 25 sierpnia 2006 roku o biokomponentach i biopaliwach ciekłych (Dz. U. Nr 169, poz. 1199 z późn. zm.). Wsparciem zostaną objęte projekty budowy zakładów produkujących biokomponenty i biopaliwa stanowiące samoistne paliwa, z wyłączeniem produkcji biopaliw stanowiących mieszanki z paliwami ropopochodnymi oraz produkcji czystego oleju roślinnego i bioetanolu produkowanego z produktów rolnych.
W ramach działania 9.6 wspierane będą inwestycje w obszarze przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej w zakresie niezbędnym do umożliwienia dostarczania do Krajowego Sytemu Elektroenergetycznego energii produkowanej ze źródeł odnawialnych. Projekty powinny być w pełni dedykowane przyłączeniu nowych jednostek wytwórczych energii z OZE. W ramach działania przewiduje się również wsparcie dla budowy i modernizacji przyłączy jednostek wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych.

Priorytet X: Bezpieczeństwo energetyczne, w tym dywersyfikacja źródeł energii

W ramach priorytetu wsparcie uzyskają działania obejmujące rozwój systemów przesyłowych i dystrybucyjnych energii elektrycznej, gazu ziemnego i ropy naftowej oraz budowa i rozbudowa podziemnych magazynów gazu ziemnego. Dofinansowanie obejmie także budowę systemów dystrybucji gazu ziemnego na terenach niezgazyfikowanych i przemysł produkujący urządzenia służące do produkcji paliw i energii ze źródeł odnawialnych.

 

Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko
Priorytet X: Bezpieczeństwo energetyczne, w tym dywersyfikacja źródeł energii
Nazwa działania Minimalna / maksymalna wartość projektu Maksymalny stopień dofinansowania
Działanie 10.3: Rozwój przemysłu dla odnawialnych źródeł energii > 8 mln zł Zgodnie z maksymalnym dopuszczalnym pułapem pomocy publicznej określonym w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia z dnia 15 października 2009 r. w sprawie udzielania pomocy publicznej na inwestycje w zakresie budowy lub rozbudowy przedsiębiorstw produkujących maszyny i urządzenia służące do wytwarzania energii z odnawialnych źródeł energii oraz biokomponentów i biopaliw ciekłych (nie więcej, niż 30 mln zł).

W ramach działania 10.3 wsparcie będzie kierowane na budowę nowoczesnych linii technologicznych wytwarzających urządzenia wykorzystywane do produkcji energii elektrycznej i cieplnej ze źródeł odnawialnych oraz biokomponentów i biopaliw określonych w ustawie z dnia 25 sierpnia 2006 roku o biokomponentach i biopaliwach ciekłych.
W ramach działania wsparcie uzyskać mogą inwestycje polegające na budowie zakładów produkujących urządzenia do wytwarzania:

  • energii elektrycznej z wiatru, wody w małych elektrowniach wodnych do 10 MW, biogazu i biomasy,
  • ciepła przy wykorzystaniu biomasy oraz energii geotermalnej i słonecznej,
  • energii elektrycznej i ciepła w kogeneracji przy wykorzystaniu wyłącznie biomasy lub energii geotermalnej,
  • biokomponentów oraz biopaliw ciekłych, stanowiących samoistne paliwa, z wyłączeniem urządzeń do produkcji biopaliw stanowiących mieszanki z paliwami ropopochodnymi, produkcji bioetanolu z produktów rolnych oraz czystego oleju roślinnego.

Mniejsze inwestycje – w ramach regionalnych programów operacyjnych

Jeżeli projekt wpisuje się np. w któryś z priorytetów Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, ale łączne koszty jego realizacji nie spełniają warunku  minimalnej wartości określonej w Programie, należy zwrócić się do odpowiedniego regionalnego programu operacyjnego właściwego dla danego województwa, w którym funkcjonuje przedsiębiorstwo. Informacje na temat poszczególnych RPO dostępne są na stronach internetowych odpowiednich Urzędów Marszałkowskich, które są jednocześnie instytucjami wdrażającymi te programy.
Przykładowo w Programie Operacyjnym Województwa Śląskiego (RPO WSL) zamieszczono Priorytet V Środowisko oraz działanie 5.3 Czyste powietrze i odnawialne źródła energii, w ramach którego o dofinansowanie mogą ubiegać się m.in. projekty polegające na:

  • budowie, przebudowie i remoncie elementów systemów ciepłowniczych (z likwidacją systemów indywidualnych), a także wyposażenie systemów ciepłowniczych w instalacje ograniczające emisje zanieczyszczeń pyłowych i gazowych do powietrza, w tym budowa małych i średnich jednostek wytwarzania energii elektrycznej i ciepła w skojarzeniu,
  • budowie infrastruktury służącej do produkcji i przesyłu energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych (energia słoneczna, biomasa, energetyka geotermalna, biogaz, energetyka wodna).

Wsparcie dla projektów, które nie nosi znamion pomocy publicznej, jest możliwe do wysokości 85% kosztów kwalifikowalnych projektu. Wsparcie dla projektów, które nosi znamiona pomocy publicznej, jest możliwe do wysokości określonej we właściwym rozporządzeniu Ministra Rozwoju Regionalnego w sprawie pomocy publicznej.

Kiedy i gdzie złożyć wniosek?

Terminy naborów wniosków aplikacyjnych w ramach poszczególnych działań ogłaszane są na stronach odpowiednich instytucji wdrażających. W przypadku regionalnych programów operacyjnych, jak wspomniano już wcześniej, są to urzędy marszałkowskie, w przypadku programów krajowych sytuacja jest nieco bardziej złożona. Jeśli chodzi o Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, instytucjami wdrażającymi są:

  • dla działań 4.1 – 4.6 oraz 9.1 – 9.2: Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (www.nfosigw.gov.pl);
  • dla działań 9.4 – 9.6: Instytut Paliw i Energii Odnawialnej (www.ipieo.pl),
  • dla działania 10.3: Instytut Nafty i Gazu (www.inig.pl)

Należy pamiętać, że nabory wniosków w ramach poszczególnych działań odbywają się z reguły kilka razy w całym okresie programowym. Nie pozostaje więc nic innego, jak monitować instytucje wdrażające oraz, w mniejszym lub większym stopniu, być przygotowanym jeszcze przed oficjalnym ogłoszeniem terminu naboru. Trzeba pamiętać, że wniosek to również szereg obligatoryjnych załączników (w tym studium wykonalności lub biznesplan przedsięwzięcia), których właściwe przygotowanie zajmuje z reguły znacznie więcej czasu, niż czas trwania samego naboru.

Najbliższe planowane terminy naborów wniosków w trybie konkursowym
Nazwa działania Minimalna / maksymalna wartość projektu Maksymalny stopień dofinansowania
Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 4.1 Wsparcie systemów zarządzania środowiskowego II półrocze 2010 r.
4.5 Wsparcie dla przedsiębiorstw w zakresie ochrony powietrza Nabór wstępny do 14 kwietnia 2010 r., nabór wniosków do 30 czerwca 2010 r.
9.4 Wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych II kwartał 2010 r.
10.3 Rozwój przemysłu dla odnawialnych źródeł energii III kwartał 2010 r.
Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego 5.2 Dystrybucja energia elektrycznej i gazu maj 2010 r.
4.3 Poprawa jakości powietrza I kwartał 2011 r.
5.1 Odnawialne źródła energii II kwartał 2011 r.
5.3 Ciepłownictwo i kogeneracja II kwartał 2011 r.
Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego 2.4 Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku lipiec 2010 r.
Regionalny Program Operacyjny Województwa Lubelskiego 1.4 Dotacje inwestycyjne w zakresie dostosowania przedsiębiorstw do wymogów ochrony środowiska oraz w zakresie odnawialnych źródeł energii grudzień 2010 r.
Regionalny Program Operacyjny Województwa Łódzkiego II.7 Elektroenergetyka sierpień – wrzesień 2010 r.
II.8 Gazownictwo sierpień – wrzesień 2010 r.
II.9 Odnawialne źródła energii maj – czerwiec 2010 r.
II.10 Sieci ciepłownicze listopad – grudzień 2010 r.
Małopolskie Regionalny Program Operacyjny 7.2 Poprawa jakości powietrza i zwiększenie wykorzystania OZE kwiecień – maj 2010 r.
Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego 4.3 Ochrona powietrza, energetyka maj – czerwiec 2010 r.
Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego 5.4. Rozwój energetyki opartej na źródłach odnawialnych marzec – kwiecień 2010 r.
Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego 5.3 Czyste powietrze i odnawialne źródła energii do 5 maja 2010 r. kwiecień – czerwiec 2011 r.
Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego 4.1. Energia odnawialna i zarządzanie energią kwiecień – maj 2010 r.
4.4. Ochrona powietrza październik – listopad 2010 r.

 

Artykuł ukazał się pierwotnie w czasopiśmie „Energetyka Cieplna i Zawodowa” 2010

Recykling z dotacją unijną

Polityka ochrony środowiska jest jedną z priorytetowych polityk Unii Europejskiej. Przedsięwzięcia, których bezpośrednim efektem jest poprawa stanu środowiska naturalnego i ekosystemów chętnie współfinansowane są z funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności.

I nie dotyczy to tylko projektów polegających na budowaniu sieci kanalizacyjnych, modernizowaniu oczyszczalni ścieków, czy uruchamianiu nowoczesnych sortowni i spalarni śmieci, ale również projektów w zakresie odzysku, przetwarzania i unieszkodliwiania odpadów.

Małe średnie i duże polskie przedsiębiorstwa, które działają w branży recyklingu odpadów mogą pozyskać środki na rozwój swojej działalności, na unowocześnienie linii technologicznych czy rozbudowę parku maszynowego. Firmy mogą pozyskać również wsparcie na dostosowanie swojej przedsiębiorstwa do wymagań dyrektyw unijnych.

W ramach wszystkich 16 Regionalnych Programów Operacyjnych Województw mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa mogą aplikować o dofinansowanie swoich inwestycji proekologicznych mających na celu usprawnić proces odzysku i przetwarzania odpadów. Firmy mogą liczyć na dofinansowanie od 30% do nawet 70% wartości przedsięwzięcia w zależności od lokalizacji inwestycji (województwo) oraz wielkości podmiotu. Zarządy województw mogły dowolnie ustalić maksymalną kwotę dofinansowania stąd w województwie śląskim jest to kwota „jedynie” 750 tyś PLN , zaś w Małopolsce nawet 2 mln PLN na przedsięwzięcie. Projekty mogą dotyczyć bezpośrednio rozbudowy czy modernizacji przedsiębiorstw, które prowadzić będą do wprowadzenia nowych bądź ulepszonych produktów i usług na rynek.

Polskie firmy branży zajmujące się odzyskiem surowców oraz przetwarzaniem odpadów mogą również ubiegać się o współfinansowanie przedsięwzięć, które umożliwią im wdrożenie nowych zaawansowanych technologii recyklingowych. Szczególnie jeżeli technologie, które zamierzają zastosować, stosowane są na świecie nie dłużej niż 1 rok. Firmy mogą starać się o wsparcie do 40 mln PLN, a jeżeli jednocześnie kreować będą nowe miejsca pracy (minimum 400) nawet do 160 mln PLN, w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, który współfinansuje przedsięwzięcia polegające na wdrażaniu w przedsiębiorstwach innowacyjnych technologii, w tym również proekologicznych wykorzystywanych w nowoczesnym recyklingu.

Dla przedsiębiorców, którzy prowadzą działalność w zakresie odzysku i unieszkodliwiania odpadów innych niż komunalne przewidziano w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko odrębne działanie 4.6 w ramach którego, firmy mogą modernizować bądź tworzyć instalacje do odzysku, recyklingu lub unieszkodliwiania odpadów. Wsparcie na poziomie maksymalnie 20 mln PLN z pewnością zachęci wielu przedstawicieli z branży recyklingowej chcących rozwijać i unowocześnić swoje przedsiębiorstwo do ubiegania się o dotację .

Przedsiębiorcy ubiegając się o dotację, często zastanawiają się co powinno być „wyrocznią” decydującą o przyznaniu wsparcia i ostatecznym sukcesie w procesie aplikowania. Z pewnością dobrze napisany wniosek, właściwie sporządzona analiza finansowa i ekonomiczna, ciekawy biznes plan czy studium wykonalności są ważne, ale podstawowym czynnikiem, który w głównej mierze zaważy o losach projektu jest planowany cel i rezultat przedsięwzięcia. Korzyści, które zamierzamy osiągnąć (niekoniecznie tylko te finansowe) oraz efekt ekologiczny – to klucz do sukcesu w przypadku branży recyklingowej.

Autor: Małgorzata Okularczyk, Dyrektor Działu Projektów Rozwojowych Collect Consulting Sp. z o.o.

{plusone lang=pl}

Artykuł pierwotnie ukazał się w „Gazecie Finansowej”, 22 – 28 sierpnia 2008

Biznes plan jako dokument analityczno-planistyczny

Definicja biznes planu Biznes plan to szczegółowy opis działalności przedsiębiorstwa i jego rozwoju. Jest tworzony dla firm, które dopiero planują rozpoczęcie działalności, jak i dla tych, które funkcjonują już od dawna i wciąż się rozwijają.

 

Główny cel tworzenia biznes planu

Przedstawienie analizy opłacalności inwestycji. * Przedstawienie sytuacji, w jakiej znajduje się przedsiębiorstwo, celów, do których dąży i środków, z pomocą których zamierza je osiągnąć. * Określenie jak postępować, aby osiągnąć sukces realizując wyznaczone sobie cele. Będzie on ewoluował wraz z rozwojem przedsiębiorstwa.

Biznes plan ma udowodnić, że

  • projekt jest wykonalny technicznie oraz marketingowo i finansowo,
  • projekt będzie miał charakter trwały,
  • projekt jest ekonomicznie opłacalny i uzasadniony społecznie (oddziaływanie na miejsca pracy).

Plan biznesu powinien być: prosty, precyzyjny, użytkowy. Biznes plan tworzony jest po to, aby pokazać pomysł na rozsądne (świadome i racjonalne) wykorzystanie istniejących zasobów oraz dostarcza kryteria oceny wyników działania. Biznes plan piszemy na potrzeby różnych osób czy instytucji, m.in.:

  • Inwestorzy -gdy pozyskujemy kapitał,
  • Instytucje finansowe (głównie banki) -gdy pożyczamy pieniądze,
  • Inne firmy -gdy chcemy robić wspólne interesy,

Lub

  • My sami – gdy porządkujemy i weryfikujemy własne zamierzenia,
  • Pracownicy – gdy komunikujemy, co chcemy osiągnąć i w jaki sposób.

 

Każdy z odbiorców biznes planu będzie miał inne oczekiwania co do biznes planu i informacji w nim zawartych. Oczekiwania inwestorów wobec biznes planów Potencjalny inwestor oczekuje przede wszystkim gwarancji wysokiej stopy zwrotu zainwestowanego kapitału oraz wykwalifikowanej kadry zarządzającej. Dla banku istotne są odpowiedzi na pytania

  • Kiedy przedsięwzięcie zacznie przynosić pierwsze zyski?
  • Czy przedsiębiorstwu dany projekt zapewnia terminowe spłacanie odsetek?
  • Czy jest w stanie przetrwać wszelkie niepowodzenia w trakcie realizacji?
  • Jak zabezpieczyć spłatę zadłużenia?

 

Biznes plan napisany na potrzeby projektu ubiegającego się o dofinansowanie ze środków unijnych. Jego głównym celem jest przedstawienie i pokazanie w jaki sposób realizacja projektu, dofinansowanego z funduszy unijnych wpłynie na rozwój i konkurencyjność firmy. Biznes plan jest rozwinięciem wielu punktów jakie są zawarte w formularzu wniosku. Wzory biznes planów

  • Plan biznesu związany z ubieganiem się o kredyt lub dotację musi być sporządzony zgodnie z wzorem instytucji finansowej lub wzorem obowiązującym w danym programie.
  • Prognoza finansowa musi obejmować okres spłaty kredytu lub amortyzacji środków trwałych, albo okres zgodny z kryterium trwałości projektu w programach pomocowych.

Wszystkie te grupy będzie jednak interesować cel i sposób wydatkowania udostępnionego kapitału oraz ryzyko i realna ocena szans powodzenia danego przedsięwzięcia. Biznes plan napisany na potrzeby wewnętrzne Dokument pozwala uporządkować całokształt zagadnień i sposobów działania, związanych z prowadzeniem działalności. W procesie planowania dokonywana jest krytyczna analiza warunków działania przedsiębiorstwa, oceniane są zasoby i umiejętności, weryfikowane dotychczasowe cele działania.

 

Moduły biznes planu

01 Streszczenie. Pisze się zwykle w ostatniej fazie prac nad planem. Jest to bardzo proste i bezpośrednie podsumowanie najważniejszych zagadnień planu.

02 Profil działalności firmy. Powinien zawierać następujące elementy:

  • Status formalno-prawny i dane teleadresowe
  • Charakterystyki pomysłu, historii projektu (podjęte działania od pomysłu do chwili obecnej).
  • Dziedziny planowanej działalności.
  • Obecne stadium rozwoju.
  • Posiadane zasoby materialne i niematerialne, ze szczególnym rozwinięciem doświadczenia, kwalifikacji i osiągnięć kadry zarządzającej oraz zespołu pracowniczego, w tym kluczowych pracowników merytorycznych.

03 Analiza otoczenia.

  • Analiza Makrootoczenia/otoczenia dalszego – np. Metoda PEST
  • Analiza Mikrootoczenia/otoczenia bliższego – np. Metoda 5 sił Portera, Metody Macierzowe
  • Analiza jednostki na tle otoczenia – np. Metoda SWOT/TOWS

04 Plan marketingowy. Podaje szczegóły strategii rozwijania produktu i projektowania cech dodatkowych produktu, ustalania ceny, dystrybucji oraz promocji i reklamy. Punktem wyjścia do sporządzenia planu marketingowego jest zdefiniowanie produktu. Można się tutaj posłużyć koncepcją produktu P. Kotlera W planie marketingowym zawarte są następujące informacje:

  • Polityka ekspansji rynkowej.
  • Strategia cenowa.
  • Strategia sprzedaży i dystrybucji (kanały dystrybucji, partnerzy handlowi, polityka lojalnościowa).
  • Sposoby dotarcia do klienta (reklama masowa, bezpośrednia).
  • Budżet reklamowy.
  • Planowane kampanie reklamowe.
  • PR (Public Relations) jak tworzyć pozytywny wizerunek firmy?

05 Plan finansowy. Przedstawia przedsięwzięcie w kategoriach pieniężnych. Pieniądz jest „wspólnym mianownikiem” pozwalającym na przedstawienie i powiązanie celów, posiadanych zasobów i działań. Plan finansowy powinien zawierać:

  • Dane historyczne
  • Zasoby zaangażowane obecnie w projekt (rodzaj, wartość, Aoródła ich finansowania).
  • Wymagane nakłady inwestycyjne i ich harmonogram (rodzaj, wartość, uzasadnienie zakupu, dostawca, Aoródła finansowania, amortyzacja w czasie).
  • Kalkulacja zapotrzebowania na kapitał obrotowy.
  • źródła finansowania projektu (zarówno kapitał inwestycyjny, jak i obrotowy), montaż finansowy w czasie, sposoby pozyskania, harmonogram spłat, koszty finansowe i okołofinansowe.
  • Planowany wkład własny przedsiębiorcy (rodzaj i wartość planowanych do wykorzystania własnych zasobów finansowych i pozafinansowych).
  • Prognozy przychodów (kalkulacja ilościową i wartościową każdej pozycji (grupy) produktowej / usługowej).
  • Prognoza kosztów (kalkulacja ilościową i wartościową każdej pozycji kosztowej).
  • Kalkulacja przepływów pieniężnych.
  • Kalkulacja efektywności (NPV, IRR, PP).
  • Analiza wskaźnikowa w oparciu o bilans, rachunek wyników i cash flow.
  • Próg rentowności.

06 Profil zespołu. Struktura organizacyjna, wdrażanie projektu Profil zespołu – opisuje wymagania dotyczące ludzi, ich zdolności oraz odpowiedzialności za wykonanie planu. Wskazane jest tu umieszczenie krótkiej charakterystyki osób zarządzających firmą i ich osiągnięć. Planowana struktura organizacyjna – powinna być opisana w planie biznesu, jeżeli rozpoczynamy nową działalność (nowy zakład produkcyjny, nowy wydział produkcyjny, nowy produkt wyrób lub usługa).

  • Struktura organizacji
  • Docelowa struktura organizacyjna
  • Zakresy odpowiedzialności kluczowych osób
  • Życiorysy członków zarządu

Opis procesu wdrożenia projektu – powinien być ujęty w planie biznesu, jeżeli projekt jest związany z rozpoczęciem nowej działalności, wprowadzeniem nowego produktu na rynek bądź też wprowadzeniem dotychczasowego produktu na nowy rynek.

07 Zarządzanie. Ta część biznes planu powinna zawierać charakterystyka kadry zarządzającej a także aktualną i docelową struktura organizacyjna i stosowane techniki zarządzania.

 

08 Wnioski / Zakończenie. Cały dokument kończy się podsumowaniem lub zakończeniem, w którym zamieszczone są podstawowe wnioski wynikające z planu biznesu oraz powtórzone najważniejsze planowane efekty realizacji projektu.

{plusone lang=pl}

Jak pozyskać fundusze unijne na rozwój przedsiębiorstwa ??

Dotacje unijne na rozwój przedsiębiorstwa.

Po niemalże dwóch latach oczekiwań, przedstawiciele małych i średnich firm mogą w końcu ubiegać się o dofinansowanie na przedsięwzięcia inwestycyjne. Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka, czy 16 Regionalnych Programów Operacyjnych Województw przewidują łącznie ponad 7 miliardów euro na wsparcie inwestycji polskich firm.

W ramach Programu Innowacyjna Gospodarka wspierane będą duże inwestycje o wysokim potencjalne innowacyjnym, które umożliwiać będą podmiotom wdrażanie nowych rozwiązań technologicznych w produkcji i usługach. Zapewne najciekawszym i adresowanym bezpośrednio do sektora prywatnego będą działania ujęte w ramach programów regionalnych (przygotowanych oddzielnie dla każdego z 16 województw). Przedsiębiorcy mogą ubiegać się o dotacje na rozwój przedsiębiorstwa, rozbudowę i modernizację parku maszynowego, wprowadzanie na rynek nowych produktów i usług, wdrożenie technologii informatycznych i komunikacyjnych (ICT), czy udział w targach zagranicznych.

Jak widać wachlarz możliwości jest spory, ale również oczekiwania sektora prywatnego są ogromne! I jak zwykle pojawia się zasadnicze pytanie: jak skutecznie pozyskać środki z funduszy strukturalnych.

Kluczową sprawą jest tutaj tzw. „właściwe zrozumienie motywów sponsora”. Rozwiać należy mit, że Unia Europejska jest przysłowiowym Świętym Mikołajem. Instytucje przyznające wsparcie patrzą przez pryzmat korzyści społeczno-gospodarczych, jakie przyniesie dofinansowanie konkretnego przedsięwzięcia. Dlatego ważniejsze jest nie to, co chcemy sfinansować dotacją (zakup linii technologicznej, sprzętów, aparatury, specjalistycznych urządzeń, oprogramowania), tylko dlaczego chcemy to zrobić (by zwiększyć produkcję, pozyskać nowe rynki zbytu, wprowadzić nowy asortyment, nowoczesną, a zarazem tańszą i bardziej ekologiczną technologię wytwórczą itp.). Żeby skutecznie pozyskać fundusze unijne na rozwój, musimy mieć jasno sprecyzowany plan i strategię rozwoju firmy oraz znać swoje potrzeby.

Dotacja nie może być celem samym w sobie, a wniosek aplikacyjny pobożną listą życzeń! Niestety, niejednokrotnie z takimi sytuacjami mieliśmy do czynienia w latach ubiegłych. Konsekwencją myślenia: „a może by tak na coś pozyskać dotację ” były liczne rozczarowania i brak sukcesów firmy w pozyskiwaniu grantów unijnych. Mając skonkretyzowaną wizję rozwoju firmy, określone potrzeby, możemy wskazać cele i rezultaty, do których dążymy i które chcemy osiągnąć. To właśnie skala i rodzaj przewidywanych skutków inwestycji są najważniejszym czynnikiem podlegającym ocenie i warunkującym przyznanie firmie dotacji.

Kolejną kwestią jest właściwe dobranie źródła wsparcia. Nasz projekt musi nie tylko wpisywać się we właściwy program operacyjny (regionalny czy krajowy), konkretny priorytet, działanie i typ przedsięwzięcia, ale przede wszystkim realizować jego cel priorytetowy. Tak więc cel, który przyświeca naszemu projektowi musi być spójny z głównym celem programu operacyjnego, w ramach którego składać będziemy wniosek o przyznanie wsparcia. Jeżeli więc nadrzędnym celem Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka jest wzrost innowacyjności przedsiębiorstw, niech więc nasz projekt ma charakter innowacyjny. Również w tym przypadku unikajmy zgubnej ścieżki! Dopasowujmy źródło wsparcia do swojego projektu, a nie podciągajmy projektu, często „na siłę”, pod konkretny program.

Musimy pamiętać, że aplikowanie o dotacje unijne odbywa się zazwyczaj w formie konkursowej. Jak w każdym konkursie obowiązuje regulamin (w naszym przypadku nazwany Wytycznymi), który określa nam jakie warunki musimy spełnić, by wziąć w nim udział.

Tak przygotowany merytorycznie i formalnie projekt pozwoli nam z pewnością właściwie opracować dokumentację aplikacyjną i w konsekwencji uwieńczyć projekt sukcesem, w postaci pozyskania dotacji. W przypadku, gdy z różnych powodów (braku czasu, umiejętności, ludzi) nie chcemy podjąć się samodzielnego przygotowania projektu, złotym środkiem wydaje się być pomoc specjalisty – konsultanta, bądź firmy konsultingowej.

Mimo niełatwej ścieżki planowani i pozyskiwania dotacji, warto podkreślić ze wsparcie sektora małych i średnich firm ze środków funduszy strukturalnych jest ogromną szansą. Nawet gdy przygotowanie projektu wymaga wielu poświęceń – dotacje z Unii Europejskiej mogą okazać się bodźcem do szybkiego rozwoju polskiej przedsiębiorczości.

{plusone lang=pl}

Autor: Małgorzata Okularczyk, Dyrektor Działu Projektów Rozwojowych Collect Consulting Sp. z o.o.

Artykuł pierwotnie ukazał się w „Gazecie Finansowej”, 25 kwietnia – 08 maja 2008ankieta

Dofinansowanie przedsiębiorstwa

Źródła finansowania MSP w Polsce

Małe i średnie przedsiębiorstwa stanowią około 98% wszystkich podmiotów gospodarczych w Polsce. To właśnie sektor MSP kreuje najwięcej nowych miejsc pracy oraz napędza polską gospodarkę.

Patrząc na źródła finansowania działalności gospodarczej malej i średniej przedsiębiorczości, w tym również inwestycji w rozwój, najczęściej firmy wykorzystują wypracowane środki własne pochodzące z działalności operacyjnej, czy też kredyty handlowe. Świadczy to jeszcze o niskiej skłonności do ponoszenia ryzyka, w stosunku do firm europejskich czy amerykańskich. Jednak w dobie intensywnego wzrostu gospodarczego w Polsce przedsiębiorcy coraz chętniej podejmują decyzję o inwestowaniu w rozwój. Rozbudowują parki maszynowe, wdrażają zaawansowane technologie wytwórcze, czy też wykorzystują systemy wspomagające zarządzanie firmą. Tutaj sam wypracowany zysk niejednokrotnie już nie wystarcza. Tym samym rośnie zapotrzebowanie na finansowanie zewnętrzne. Firmy najczęściej decydują się na pożyczki bądź kredyty inwestycyjne. Niosą one ze sobą korzyści nie tylko wynikające z możliwości sfinansowania i zrealizowania inwestycji prorozwojowych, ale również korzyści wynikające z obniżenia obciążeń podatkowych i podniesienia rentowności kapitałów własnych. Biorąc pod uwagę rosnące rokrocznie zainteresowanie banki i inne instytucje finansowe oferują polskim firmom coraz szerszy wachlarz instrumentów dłużnych na bardzo zróżnicowanych warunkach spłaty. Podobnie z leasingiem, który równie często staje się źródłem finansowania działalności MSP. Małe i średnie przedsiębiorstwa leasingują głównie środki transportu oraz maszyny i urządzenia.

W ostatnich latach źródłem finansowania o szczególnym znaczeniu stały się dotacje unijne oraz inne granty. Możliwość refundacji poniesionych wydatków inwestycyjnych (bo na takiej zasadzie przyznawane jest wsparcie z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej) na poziomie kilkudziesięciu procent jest dla małych i średnich firm bardzo atrakcyjna. Firmy chętnie łączą dotacje z kredytem inwestycyjnym, który wykorzystują na prefinansowanie projektu. Wiele inwestycji, w tym przedsięwzięcia wdrażające najnowsze technologie stosowane na świece nie dużej niż 3 lata zostało zrealizowanych w latach 2004-2006. Kolejna 7-latka daje polskim firmom możliwość pozyskania wsparcia rzędu nawet 160 mln PLN, które w oparciu o inwestycje budować będą trwałą przewagę konkurencyjną na świecie.

Coraz liczniej polskie przedsiębiorstwa sektora MSP jako źródło wsparcia wykorzystują kapitał pozyskany z giełdy papierów wartościowych, mimo iż była to raczej domena dużych i średnich firm. Uruchomiony w sierpniu 2007 roku rynek New Connect (platforma obrotu dla młodych spółek o wysokim potencjalne wzrostu) notuje już ponad 70 spółek, a kolejne kilkanaście szykują się do wejścia.

Źródeł finansowania działalności MSP jest wiele. Drobne fundusze pożyczkowe, factoring, emisja papierów dłużnych wykorzystywane są przez wąskie grono firm, albo działające w specyficznych branżach. Niektóre źródła, jak fundusze zalążkowe (seed capital), fundusze wysokiego ryzyka (venture), czy środki aniołów biznesu (business angels) dopiero w Polsce raczkują, ale ich rozwój będzie tym szybszy, im większe zapotrzebowanie na kapitał.

Droga po dotację, czyli unijne ABC!

W większości województw ruszyły pierwsze konkursy dla firm na dofinansowanie projektów inwestycyjnych. To wielka szansa dla polskich przedsiębiorstw, ale i wielkie wyzwanie! Niestety, mimo ogromu doświadczeń wyniesionych z lat 2004-2006, nadal gros projektów przygotowanych jest źle. Dla wielu przedsiębiorców podpisanie umowy o dofinansowanie, jest nie tylko wielkim sukcesem, ale jednocześnie końcem „myślenia projektowego”.

Hołdując błędnemu założeniu „złóżmy wniosek, a potem będziemy się martwić”, skupiają się jedynie na przygotowaniu dokumentacji aplikacyjnej. To najgorsze z możliwych rozwiązań! Jak więc powinna wyglądać ścieżka ubiegania się o wsparcie unijne, dotację ?? Jak wygląda unijne ABC??

 A – jak absolutnie wszystko przemyśl i zaplanuj

Planowanie jest podstawą wszystkiego. Zanim podejmiemy się próby przygotowania i napisania wniosku o dofinansowanie czy biznes planu, powinniśmy mieć jasno sprecyzowane cele i efekty, które zamierzamy osiągnąć. Dobrze, jeżeli koncepcja projektu wynika z długofalowej strategii rozwoju naszej firmy. Określmy, co ma być przedmiotem naszego projektu, czyli czy wybudujemy nową hale produkcyjną, w której zamontujemy nowoczesną linię technologiczną, czy powiększymy park maszynowy o kilka nowych urządzeń, które pozwolą nam na wprowadzenie nowego produktu do asortymentu. Zbadajmy i wskażmy nasze oczekiwania – rezultaty przedsięwzięcia, czy będziemy mieć większy udział w rynku, czy nową technologię produkcji, czy kontrahentów zagranicznych, a może stworzymy kilka nowych miejsc pracy. Następnie umieśćmy nasz projekt w czasie, czyli stwórzmy harmonogram działania. Myślmy szeroko, czyli planujmy również, kto będzie odpowiedzialny za nasz projekt na etapie wdrażania i to zarówno patrząc z punktu widzenia realizacji technicznej jak i finansowej. Potem zapoznajmy się dogłębnie z dokumentacją konkursową, wzorami wniosku, biznes planu, listą załączników. Dobrze zaplanowane przedsięwzięcie pozwoli nam bez trudu przygotować i złożyć komplet dokumentów.

 B  – jak „biblia”, czyli święte warunki umowy

I tak oto stało się. Nasza firma znalazła się na liście rankingowej, a instytucja wdrażająca zaprasza nas do podpisania umowy o dofinansowanie projektu. Nasze trudy zostały uwieńczone, ale przyznanie dotacji na inwestycje, czy rozwój firmy to dopiero połowa sukcesu. Trzeba pamiętać, że przedsiębiorcom środki wypłacane są na zasadzie refundacji poniesionych kosztów. Dlatego też dopiero właściwe wdrożenie projektu jest ostateczną miarą sukcesu. Beneficjent w umowie o dofinansowanie zobowiązuje się do pokrycia kosztów, które w projekcie określił jako niekwalifikowane, do prowadzenia systematycznej sprawozdawczości i raportowania, do prowadzenia odrębnej ewidencji księgowej dla projektu czy do poddania się kontroli i utrzymania efektów projektu przez 5 lat. Wśród kolejnych podejmowanych przez nas działań winny znaleźć się między innymi: zabezpieczenie środków na płynną realizację projektu (na przykład kredyt pomostowy, wypracowane środki własne), wyznaczenie osób odpowiedzialnych za raportowanie (sprawozdania z realizacji projektu), nadzór nad promocją (informowaniem społeczeństwa o realizacji projektu współfinansowanego ze środków UE), ewaluacją efektów projektu (pomiar wskaźników produktu i rezultatu) oraz bieżącym dokumentowaniem, księgowaniem i bieżącym rozliczaniem wydatków inwestycyjnych (FV, protokoły odbioru robót, itp.). Dobrym pomysłem jest opracowanie zasad przepływu informacji i dokumentacji oraz instrukcji realizacji projektu w firmie, a następnie zapoznania z nim wszystkich zainteresowanych pracowników. Z tak zorganizowanym i dobrze poinformowanym zespołem możemy bezpiecznie realizować projekt.

 C  – jak cel osiągnięty

Zwieńczeniem naszych prac jest złożenie wniosku o płatność końcową i ostateczne rozliczenie projektu. Tu czeka nas już tylko kontrola poprawności realizacji projektu. Przedstawiciele instytucji wdrążającej badać będą, czy rzeczywiście realizowaliśmy wszystko to, co zapisaliśmy we wniosku o dofinansowanie, czy wszystkie nasze wydatki są właściwie udokumentowane, czy zakupiony sprzęt posiada stosowne oznaczenie i logotypy, czy prowadzimy promocję projektu i czy osiągnęliśmy zamierzone cele i rezultaty. Jeżeli nasz projekt jest zrealizowany poprawnie, a idąc powyższą ścieżką niemalże modelowy, dostajemy mandat do wypłaty dotacji. Cel został osiągnięty!

Kręta ścieżka w drodze po dotację, czy Unijne ABC? Praktyka pokaże! Miejmy jednak nadzieję, że każdy kolejny rok doświadczeń pozwoli przedsiębiorcom realizować wyłącznie „dobre projekty” oraz efektywniej wykorzystywać dotacje unijne na własny rozwój.

Autor: Małgorzata Okularczyk, Dyrektor Działu Projektów Rozwojowych Collect Consulting Sp. z o.o.

Artykuł pierwotnie ukazał się w „Gazecie Finansowej”, 09 – 15 maja 2008

Inwestycje – tak, ale w kapitał ludzki

Bo siła drzemie w ludziach. W dobie globalizacji to już nie tylko slogan czy hasło reklamowe. Kapitał ludzki to jeden z najważniejszych czynników budowania przewagi konkurencyjnej na rynku. Czas by w niego inwestować. Nie maleje więc zainteresowanie szkoleniami, studiami podyplomowymi czy kursami podnoszącymi kwalifikacje pracowników. Szczególnie oblegane były, są i będą szkolenia czy studia współfinansowane z Europejskiego Funduszu Społecznego.

… bo siła drzemie w ludziach. W dobie globalizacji to już nie tylko slogan czy hasło reklamowe. Kapitał ludzki to jeden z najważniejszych czynników budowania przewagi konkurencyjnej na rynku. Czas by w niego inwestować. Nie maleje więc zainteresowanie szkoleniami, studiami podyplomowymi czy kursami podnoszącymi kwalifikacje pracowników. Szczególnie oblegane były, są i będą szkolenia czy studia współfinansowane z Europejskiego Funduszu Społecznego. W ramach poprzedniego okresu budżetowania na lata 2004-2006 projekty miękkie realizowane były w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich. W bieżącym okresie programowania środki na projekty szkoleniowe dystrybuowane są w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki na lata 2007 -2013. W ramach 2 priorytetów instytucje szkoleniowe, uczelnie wyższe, ale również przedsiębiorstwa mogą starać się o dotację na projekty w zasoby ludzkie.

Mamy za sobą pierwsze nabory wniosków, przeprowadzone w 2008 roku. Pełni doświadczeń, rozczarowań, ale również nadziei spoglądamy w harmonogram najbliższych konkursów realizowanych na poziomie krajowym i regionalnym. Już w I kwartale tego roku Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości zamierza uruchomić kolejny konkurs w ramach Priorytetu II Rozwój zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw Działania 2.1 „Rozwój kadr nowoczesnej gospodarki” Poddziałania 2.1.1. „Rozwój kapitału ludzkiego przedsiębiorstw” Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, dla firm, które chcą podnosić kwalifikacje swoich pracowników. Rozkręcają się również konkursy regionalne. Instytucje Pośredniczące (Urzędy Marszałkowskie bądź Wojewódzkie Urzędy Pracy) rozlicznie ogłaszają terminy naborów wniosków w ramach Priorytetu VIII Regionalne Kadry Gospodarki, Działania 8.1 „Rozwój pracowników i przedsiębiorstw w regionie”, Poddziałania 8.1.1. „Wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych i doradztwo dla przedsiębiorstw”.

Szykują się jednak spore zmiany. Instytucje Wdrażające podnoszą poprzeczkę, aby wsparcie otrzymały najciekawsze i najbardziej pożądane projekty. Już nie tylko języki obce, czy zarządzanie jakością, choć i te z pewnością znajda się wśród współfinansowanych projektów, lecz przede wszystkim kompleksowe oraz wysoce specjalistyczne kursy branżowe, informatyczne, inżynierskie, e-biznesowe i wiele innych. Na rynek mają trafić różnorodne oferty i kierunków studiów, które po pierwsze stanowić będą odpowiedź na istniejące zapotrzebowanie, z drugiej zaś strony przyczyniać się do budowania społeczeństwa opartego na wiedzy.

Kolejna tura aplikacyjna w ramach konkursu dla Działania 2.1.1 PO KL odbywać się będzie w ramach sesji zamkniętej, nie zaś otwartej. Tym samym rywalizacja między uczestnikami opierać się będzie nie o zasadę „kto pierwszy ten lepszy”, lecz o fachową ocenę wartości merytorycznej przedsięwzięcia. Już nie pośpiech, tylko ciekawy pomysł i precyzyjne, przemyślane przygotowanie projektu decydować będzie o przyznaniu dotacji. Konkurs podzielony zostanie na trzy indywidualne ścieżki aplikacyjne, odrębne dla każdego z typów projektów tj.

• ponadregionalne zamknięte projekty szkoleń i doradztwa dedykowane konkretnej firmie lub grupie firm, przygotowane w oparciu o indywidualne strategie rozwoju firm, zgłaszane przez przedsiębiorców samodzielnie bądź w partnerstwie z instytucjami szkoleniowymi

• ogólnopolskie projekty doradcze i szkolenia o charakterze otwartym adresowane do przedsiębiorców oraz pracowników przedsiębiorstw

• studia podyplomowe adresowane do pracowników przedsiębiorstw.

Zmiany w rozporządzeniu dotyczącym pomocy publicznej spowodowały obniżenie poziomu dofinansowania kursów i szkoleń. Mimo wszystko nadal opłata za udział w szkoleniu bądź studiach w znacznej mierze pokrywana będzie ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Niższego poziomu wsparcia muszą spodziewać się przedstawiciele przede wszystkim średnich i dużych przedsiębiorstw. W przypadku szkoleń ogólnych (pozwalających nabyć pracownikowi kwalifikacje, które mogą być wykorzystane zarówno u obecnego pracodawcy, jak i u innych) przedstawiciele średnich firm mogą liczyć na dopłatę na poziomie 70% (w stosunku do 80% wsparcia w poprzednim konkursie). Z kolei decydując się na szkolenie specjalistyczne (pozwalającego nabyć pracownikowi umiejętności i kwalifikacje związane tylko i wyłącznie z jego bieżącym stanowiskiem pracy bądź specyfiką działania i charakterem przedsiębiorstwa) reprezentanci firm średniej wielkości mogą otrzymać wsparcie na poziomie 35 % (uprzednio 45%). Zmianie ulegnie również poziom dofinansowania do wydatków związanych z pomocą publiczną na szkolenia specjalistyczne dla dużych przedsiębiorców – z 35% do 25%. By projekty przyniosły jak największe korzyści zdecydowano się podnieść wartości pomocy publicznej udzielanej na szkolenia jednemu przedsiębiorcy w ramach jednego projektu – z 1 do 2 mln euro.

Swoistą nowością jest prowadzenie „efektu zachęty” jako obowiązkowego warunku udzielenia wsparcia. Jak należy rozumieć i wykazać ów efekt ? Odpowiedzi należy szukać w art. 8 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 800/2008 z dnia 06.08.2008r, zgodnie z którym wsparcie przyznane przedsiębiorstwu wywołuje efekt zachęty, jeśli firma przed rozpoczęciem prac nad projektem lub działaniem złoży wniosek o przyznanie dofinansowania. Dodatkowo gdy o wsparcie ubiega się duże przedsiębiorstwo koniecznym jest aby przedsięwzięcie spełniło przynajmniej jeden z 5 kryteriów:

• przyznanie dotacji na realizację projektu znacznie zwiększy rozmiar/ skalę jego działania

• przyznanie dotacji na realizację projektu znacznie zwiększy zasięg projektu

• przyznanie dotacji na realizację projektu znacznie zwiększy całkowitą kwotę wydaną przez podmiot na projekt

• przyznanie dotacji na realizację projektu znacznie przyspieszy zakończenie jego realizacji

• przyznanie dotacji na realizację spowoduje ze projekt w ogóle zostanie zrealizowany

Już dziś można prognozować, ze firmy szkoleniowe, uczelnie, centra kształcenia ustawicznego jak również inne podmioty nie zawiodą i licznie złożą wnioski o dofinansowanie projektów szkoleniowych, a sama walka o dotacje będzie zacięta. Jak zawsze rywalizacja i zdrowa konkurencja jest pożądana i korzystna z punktu widzenia przedsiębiorstw, które będą starać się podnieść kwalifikacje swoich kadr. Wsparcie otrzymają jedynie największe, najbardziej kompleksowe i najciekawsze projekty miękkie, których efekty poprawią jakość zasobów ludzkich w Polsce.

Projekty szkoleniowe o mniejszym zasięg i oddziaływaniu, ale za to bezpośrednio dostosowane do regionalnych potrzeb rynku pracy, z pewnością będą składane równie licznie, ale w ramach konkursów ogłaszanych na poziomie poszczególnych województw do Działania 8.1 „Rozwój pracowników i przedsiębiorstw w regionie”, Poddziałania 8.1.1. „Wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych i doradztwo dla przedsiębiorstw”. Realizowane projekty mają docelowo przyczyniać się do podniesienia i dostosowania kwalifikacji i umiejętności osób pracujących do potrzeb regionalnych gospodarek. Narzędzia wspierania zasobów ludzkich, które dają Beneficjentom Instytucje Wdrążające w poszczególnych województwach to dotowanie:

• ogólnych i specjalistycznych szkoleń oraz doradztwa związanego ze szkoleniami dla kadr zarządzających i pracowników przedsiębiorstw w zakresie m. in.: zarządzania, identyfikacji potrzeb w zakresie kwalifikacji pracowników, organizacji pracy, zarządzania BHP, elastycznych form pracy, wdrażania technologii produkcyjnych przyjaznych środowisku, wykorzystania w prowadzonej działalności technologii informacyjnych i komunikacyjnych,

• doradztwa dla firm sektora MSP, w tym dla osób samozatrudnionych, w szczególności w zakresie ekonomii, finansów, zarządzania zasobami ludzkimi lub rachunkowości (z wyłączeniem doradztwa związanego z procesami inwestycyjnymi)

• szkoleń, kursów i doradztwa zawodowego (jako działanie uzupełniające do szkoleń i kursów) skierowanych do dorosłych osób pracujących, które z własnej inicjatywy są zainteresowane nabyciem nowych, uzupełnianiem lub podwyższaniem kwalifikacji i umiejętności, w szczególności dla osób zatrudnionych o niskich lub zdezaktualizowanych kwalifikacjach (z wyłączeniem kształcenia ustawicznego w formach szkolnych realizowanego w szkołach dla dorosłych).

Wykwalifikowana kadra zarządzająca czy pracownik to prawdziwy skarb i filar dla firm. Patrząc na wszystkie możliwości, przedsiębiorcom nie pozostanie nic innego jak inwestować w kapitał ludzki, a inwestycje te w pewnością się opłacą i zaowocują trwałym wzrostem i rozwojem firm.

Dotacje na innowacje

Rok 2008 przyniósł przedstawicielom sektora małych i średnich firm długo oczekiwane dotacje inwestycyjne w ramach funduszy strukturalnych na lata 2007-2013. W regionach i na poziomie krajowym ruszyły pierwsze konkursy w ramach których przedsiębiorstwa mogą ubiegać się o wsparcie na: inwestycje charakteryzujące się bardzo wysokim stopniem innowacyjności, komercjalizację nowych technologii, rozbudowę działów badawczo-rozwojowych w firmach bądź ich inicjację, rozbudowę i modernizację potencjału technicznego i technologicznego, która skutkować ma wprowadzaniem na rynek nowych lub zasadniczo zmienionych produktów i usług, czy też inwestycję w technologie ICT.

Mimo, iż środki unijne w ramach bieżącego okresu budżetowego są znacznie większe niż w latach 2004-2006 (około 67 miliardów euro w porównaniu do 13 miliardów euro w poprzednim okresie), większe są również oczekiwania względem potencjalnych beneficjentów. I nie chodzi tu tylko o doświadczenie wyniesione z realizacji projektów w ramach funduszy strukturalnych, czy jakość realizowanych przedsięwzięć rozwojowych, lecz przede wszystkim o budowanie przewagi konkurencyjnej opartej na wiedzy i innowacjach.

Innowacyjność przestała być jedynie słowem kluczem, a stała się celem samym w sobie. Wiele firm ma kłopot z właściwym definiowaniem innowacyjności. Niejednokrotnie przysłowiowy Kowalski, właściciel czy prezes firmy, potencjalny beneficjent, nietrafnie określi swój projekt jako posiadający znamiona przedsięwzięcia innowacyjnego, a w konsekwencji nie wpisze się w główny cel danego programu operacyjnego, priorytetu czy działania. Nie każde działanie inwestycyjne (modernizacja parku maszynowego, remont pomieszczeń administracyjnych, uruchomienie nowej siedziby) jest projektem innowacyjnym. Dlatego właściwe zrozumienie sensu innowacyjności w głównej mierze determinuje możliwość ubiegania się o dotacje unijne i skuteczność w procesie aplikacyjnym.

Jak należy zatem rozumieć innowacyjność? Definicji „innowacji”, „innowacyjności” jest tak wiele, ile specjaliści i ekspercie na świecie byli w stanie wymyślić i sensownie uzasadnić. Naprzeciw przedsiębiorcom, zagubionym w rozlicznych terminach przytaczanych przez popularne i nie zawsze wiarygodne poradniki, wychodzi międzynarodowy podręcznik metodologiczny z zakresu badań statystycznych innowacji „Oslo Manual 2005″. Definiuje on innowację jako: wprowadzenie do praktyki w przedsiębiorstwie nowego lub znacząco ulepszonego rozwiązania w odniesieniu do produktu (towaru lub usługi), procesu, marketingu lub organizacji.

Istotą innowacyjności jest więc wdrożenie do praktyki gospodarczej nowości w jak najszerszej skali (przedsiębiorstwa, regionu, kraju, globu). I to nie tylko novum w sensie produktu, czy technologii produkcji, choć te są najczęściej spotykane w projektach rozwojowych przedsiębiorstw, ale również „nowości” w funkcjonowaniu i organizacji przedsiębiorstwa oraz w zakresie działań marketingowych. Typologia (taksonomia) innowacji wg Oslo Manual 2005

Rodzaj innowacji Innowacja produktowa (product innovation) oznacza wprowadzenie na rynek przez dane przedsiębiorstwo nowego towaru lub usługi lub znaczące ulepszenie oferowanych uprzednio towarów lub usług w odniesieniu do ich charakterystyk lub przeznaczenia. Ulepszenie może dotyczyć charakterystyk technicznych, komponentów, materiałów, wbudowanego oprogramowania, bardziej przyjaznej obsługi przez użytkownika oraz innych cech funkcjonalnych.

Innowacja procesowa (process innovation) oznacza wprowadzenie do praktyki w przedsiębiorstwie nowych, lub znacząco ulepszonych, metod produkcji lub dostaw.

Innowacja organizacyjna (organisational innovation) oznacza zastosowanie w przedsiębiorstwie nowej metody organizacji jego działalności biznesowej, nowej organizacji miejsc pracy lub nowej organizacji relacji zewnętrznych

Innowacja marketingowa (marketing innovation) oznacza zastosowanie nowej metody marketingowej obejmującej znaczące zmiany w wyglądzie produktu, jego opakowaniu, pozycjonowaniu, promocji, polityce cenowej lub modelu biznesowym, wynikającej z nowej strategii marketingowej przedsiębiorstwa

Innowacyjność przedsięwzięcia inwestycyjnego daje przedsiębiorcy mandat do ubiegania się o wsparcie z funduszy strukturalnych.

A jest o co powalczyć. Wachlarz narzędzi, które wspierają wdrażanie innowacji w małych i średnich przedsiębiorstwach jest spory. Najwięcej możliwości pozyskania środków na finansowanie innowacji stanowią dotacje unijne. Niemalże 4 mld euro skierowane bezpośrednio dla przedsiębiorstw w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka i ponad 3 mld euro w ramach 16 Regionalnych Programów Operacyjnych to olbrzymi zastrzyk środków na wzrost innowacyjności polskich firm, choć z pewnością niewystarczający. Dodatkowo wprowadzenie systemu alokacji rocznych gwarantuje, iż do końca 2013 roku firmy będą mogły składać wnioski na dofinansowanie inwestycji. Oczekiwania przedsiębiorców rozbudzone dotacjami w ramach programów przedakcesyjnych (Phare) oraz budżetu na lata 2004-2013 (Sektorowy Program Operacyjny Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw, Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego) są ogromne. Jak więc wygląda system finansowania innowacji dla przedstawicieli sektora MSP?

Wzrost innowacyjności przedsiębiorstw to wyzwanie, które postawione zostało nie tylko polskim firmom, ale całej polskiej gospodarce. To strategiczny cel, jaki został wskazany w rządowym dokumencie „Kierunki zwiększania innowacyjności gospodarki na lata 2007-2013″. Jego zapisy realizują założenia Strategii Lizbońskiej, zgodnie z którą główną siłą napędową wzrostu produktywności są innowacje, oparte na trzech filarach: badaniach i rozwoju, wiedzy oraz edukacji.

Największym programem operacyjnym, który wpisuje się w realizację Strategii Lizbońskiej jest Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka. W ramach poszczególnych priorytetów wspierane są działania w obszarze badań i rozwoju, innowacji oraz technologii ICT. Układ priorytetów jest nieprzypadkowy i prezentuje on trzypoziomową ścieżkę:

– Badania naukowe i rozwój technologii, czyli tworzenie nowoczesnych rozwiązań;

– Komercjalizacja i mechanizmy finansowania, czyli transfer i finansowanie innowacji dla przedsiębiorstw;

– Dyfuzja i internacjonalizacja zaawansowanych rozwiązań, czyli rozszerzenie zaawansowanych rozwiązań na pozostałe podmioty.

Co Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka oferuje przedsiębiorcom w ramach finansowania innowacji? Zapewne najciekawszym i adresowym bezpośrednio do sektora prywatnego jest priorytet IV „Inwestycyjne w innowacyjne przedsięwzięcia”. Małe i średnie przedsiębiorstwa mogą uzyskać wsparcie między innymi na:

– Wdrożenie wdrożenia wyników prac B+R dofinansowanych w ramach 1. osi priorytetowej (badań stosowanych i prac rozwojowych: badania przemysłowe i przedkonkurencyjne);

– Działania (doradcze i inwestycyjne) w zakresie podjęcia lub rozwoju działalności B+R w firmie, w tym również przekształcenie firmy w centrum badawczo-rozwojowe;

– Wdrożenie technologii innowacyjnych (własnych lub nabytych), uruchomienie produkcji nowych lub ulepszonych wyrobów w oparciu o wdrożoną technologię – dofinansowanie do spłaty kredytu za pomocą „premii technologicznej” do kwoty 1 mln euro;

– Projekty inwestycyjne o wartości od 8 mln do 160 mln PLN w zakresie zastosowania nowych rozwiązań technologicznych w produkcji i usługach;

– Przedsięwzięcia inwestycyjne o dużym znaczeniu dla gospodarki w sektorze produkcyjnym i usługowym o wartości powyżej 160 mln PLN i kreujące nowe miejsca pracy dla minimum 400 osób (działalność produkcyjna) bądź dla 200 osób (działalność usługowa).

Poziom dofinansowania projektów wynika z mapy pomocy regionalnej i jest uzależniony od lokalizacji przedsięwzięcia i wielkości firmy odpowiednio od 30% do 60% kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia. W ramach programu Innowacyjna Gospodarka przedsiębiorcy mogą realizować przedsięwzięcia o wysokim poziomie innowacyjności tj. wdrażać technologie, które funkcjonują na Polskim rynku nie dłużej niż 3 lata na świecie.

Przedsiębiorcy mogą również ubiegać się o wsparcie na inwestycje w dziedzinie gospodarki elektronicznej oraz wdrażania elektronicznego biznesu w ramach Priorytetu VIII. Społeczeństwo informacyjne – zwiększanie innowacyjności gospodarki. Małe i średnie firmy mogą uzyskać dotację między innymi na:

– świadczenie usług drogą elektroniczną i wytworzenie produktów cyfrowych, niezbędnych do świadczenia tych usług (dotacje do 200 tys. PLN);

– tworzenie wspólnych przedsięwzięć biznesowych prowadzonych w formie elektronicznej (dotacje do 2 mln PLN).

Nie bez wsparcia pozostaną również małe i średnie przedsiębiorstwa, które zamierzają realizować inwestycje o niższym poziomie innowacyjności, w oparciu o rozwiązania, które funkcjonują w Polsce dłużej niż 3 lata, czy na mniejszą skalę. W ramach 16 Regionalnych Programów Operacyjnych, finansowanych z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego firmy będą mogły pozyskać dotację przede wszystkim na:

– rozbudowę przedsiębiorstwa;

– zakup wyposażenia niezbędnego do prowadzenia i rozwoju działalności gospodarczej lub modernizacji środków produkcji prowadzące do zwiększenia zdolności inwestycyjnej i innowacyjności przedsiębiorstwa;

– działania modernizacyjne prowadzące do wprowadzenia na rynek nowych lub ulepszonych produktów/usług;

– dokonywanie zasadniczych zmian procesu produkcyjnego lub sposobu świadczenia;

– dostosowywanie technologii i produktów do wymagań dyrektyw unijnych, zwłaszcza norm zharmonizowanych i prawodawstwa w zakresie BHP, ochrony środowiska;

– zastosowanie i wykorzystanie technologii gospodarki elektronicznej (e-biznes);

– zastosowanie i wykorzystanie technologii informatycznych i komunikacyjnych (ICT) w procesach zarządzania przedsiębiorstwem;

– udział w targach i wystawach międzynarodowych oraz misjach gospodarczych związanych z targami i wystawami za granicą.

Zarówno zakres, jak i typy projektów inwestycyjnych czy doradczych, różne są dla przedsiębiorstw z poszczególnych województw i uzależnione od indywidualnie określonych dla danego województwa celów, priorytetów i działań. Niemniej jednak bezsprzeczny pozostaje fakt, że w każdym województwie zagwarantowano środki na bezpośrednie wparcie inwestycyjne dla mikro, małych i średnich firm. Podobnie jak w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka poziom dofinansowania przedsięwzięcia zgodny jest z zasadami intensywności pomocy publicznej. Nieco inną kwestią jest wysokość dotacji dla przedsiębiorstwa. Linia demarkacyjna pomiędzy Regionalnymi Programami Operacyjnymi a Programem Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka wyznaczona została na poziomie 2 mln euro, czyli mniej więcej 8 mln złotych. Znaczy to, że projekty inwestycyjne o wartości poniżej tej linii powinny być finansowane w ramach programów regionalnych, zaś większe projekty ze środków programu centralnego Innowacyjna Gospodarka. Decyzje o maksymalnej wysokości wsparcia dla firm pozostawiono w gestii Zarządów Województw, dlatego też część polskich przedsiębiorców będzie się mogła ubiegać jednorazowo o dotację do kwoty 8 mln PLN, część jedynie o kilkaset tysięcy złotych.

Na szczególne względy mogą liczyć przedsiębiorcy z 5 województw: warmińsko-mazurskiego, podlaskiego, lubelskiego, podkarpackiego oraz świętokrzyskiego, które objęte zostały specjalnym Programem Operacyjnym Polska Wschodnia na lata 2007 -2013. W oparciu o środki unijne firmy będą mogły stworzyć infrastrukturę zaplecza badawczo-rozwojowego oraz zatrudnić wykwalifikowaną kadrę naukową.

Można się również zastanowić, czy poza funduszami strukturalnymi są jeszcze inne źródła i narzędzia finansowania innowacji. W tym miejscu należało by wskazać:

– 7 Program Ramowy Unii Europejskiej,

– CIP – Program Ramowy na rzecz Konkurencyjności i Innowacji,

– Ustawę o zasadach finansowania nauki – krajowe przedsięwzięcia wspierające innowacyjność m.in. Inicjatywa t-echnologiczna, Program Patent Plus, Program Kreator Innowacyjności;

– Ustawę o wspieraniu niektórych rodzajów działalności innowacyjnej, w tym Fundusz Poręczeń Unijnych czy szereg rozwiązań i instrumentów podatkowych;

– Komercyjne finansowanie dłużne innowacji – pożyczki, kredyty komercyjne;

– Inne możliwości finansowego wspierania innowacji w MSP m.in. seed capital, venture capital, business angels.

Jak widać możliwości są ogromne, jeżeli tylko system dystrybucji środków okaże się efektywny, przedsiębiorcy z pewnością nie zawiodą i już wkrótce rozpocznie się realizacja wielu innowacyjnych projektów.

Łatwiej z doradcą

Jak wybrać firmę świadczącą usługi doradcze przy pozyskiwaniu dotacji z funduszy unijnych i na co zwrócić uwagę w trakcie współpracy z nią.

Pojawienie się wsparcia z funduszy akcesyjnych, a potem strukturalnych spowodowało prawdziwy „wysyp” firm oferujących usługi doradztwa europejskiego. Pod tym pojęciem kryje się zarówno opracowywanie wniosków o dofinansowanie , biznes planów i studiów wykonalności, jak i zarządzanie projektami.

Doświadczenie z poprzedniego okresu programowania funduszy strukturalnych, znajomość programów operacyjnych i wiedza na temat obecnie obowiązujących przepisów to podstawowe kryteria wyboru doradcy. O ile kompetencji w zakresie programów operacyjnych klient nie może sprawdzić (posiadanie akredytacji lub certyfikatów nie jest miarodajne), to doświadczenie jak najbardziej (najlepiej potwierdzone listami referencyjnymi). Skuteczność można ocenić liczbą projektów zatwierdzonych do realizacji w stosunku do złożonych aplikacji. Podawanie sumy pozyskanych dotacji dla klientów nie zawsze świadczy o posiadanym doświadczeniu – firma doradcza mogła opracować dokumentację dla jednego, dwóch przedsięwzięć o dużej wartości (np. w projektach SPO WKP Działanie 2.4, gdzie wiele projektów uzyskało maksymalną kwotę wsparcia równą 5 milionów euro).

Oceniając kompetencje firmy lub konsultanta warto zwrócić uwagę na zakres przedmiotowy przedsięwzięć, dla których były przygotowywane dokumenty aplikacyjne. Jeżeli planujemy projekt inwestycyjny lub dotyczący wdrożenia innowacji, ochrony środowiska, badań i rozwoju, wybór firmy doradczej specjalizującej się w projektach szkoleniowych współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego będzie nietrafiony.

Zdarza się, że konsultanci podejmują się realizacji zleceń dotyczących projektów, które mają niewielkie szanse na otrzymanie dotacji . Profesjonalny doradca zawsze przedstawi klientowi realną szansę na powodzenie w konkursie. Temu służą pierwsze rozmowy klientem, podczas których zleceniodawca przedstawia swój pomysł (przede wszystkim zakres przedmiotowy, szacowane koszty i efekty), a doradca wskazuje źródło dofinansowania i sprawdza kryteria wejścia, czyli podstawowe warunki, jakie przyszły wnioskodawca i jego projekt musi spełnić, aby ubiegać się o wsparcie.

Należy wystrzegać się doradców, którzy zapewniają, że projekt na pewno otrzyma dofinansowanie. Takie gwarancje są nieuzasadnione ze względu na konkursowy tryb naboru i oceny wniosków, w który wpisana jest nieprzewidywalność wyników. Konsultant może zagwarantować jedynie, że wniosek pozytywnie przejdzie etap oceny formalnej i tego należy od niego wymagać. Drugi etap, ocena merytoryczna, polega na przyznaniu punktów przez członków komisji. Jest ona dokonywana zgodnie z kryteriami (przykładowo: zgodność projektu z politykami i zasadami wspólnotowymi oraz pomocą publiczną, uzasadnienie potrzeby realizacji projektu i zgodność jego celów z programem operacyjnym i dokumentami strategicznymi, racjonalność i efektywność zaplanowanych wydatków w budżecie – w tym stosunek nakładów do zakładanych efektów, wskaźniki i sposoby ich weryfikacji podczas realizacji przedsięwzięcia i po jego zakończeniu, potencjał wnioskodawcy – zasoby ludzkie, finansowe i rzeczowe niezbędne do wdrożenia projektu, doświadczenie w realizacji podobnych projektów), ale zawsze występuje tutaj element subiektywny. Najlepszym dowodem na to są sytuacje, gdy liczba punktów przyznanych temu samemu projektowi przez dwóch niezależnych ekspertów znacznie się różni.

Do dobrych praktyk należy przedstawienie klientowi, który do tej pory nie realizował projektów ze wsparciem funduszy strukturalnych, obowiązków jakie nakłada na beneficjenta pomocy unijnej umowa o dofinansowanie . Konsultant powinien pomagać klientowi także na etapie podpisywania umowy o dotację. Może zdarzyć się sytuacja, że Instytucja Wdrażająca będzie negocjowała wysokość poszczególnych wydatków.

To, co mogłabym poradzić wnioskodawcom, to ostrożność w uleganiu doradcom przy wpisywaniu zbyt ambitnych założeń i wygórowanych wskaźników we wniosku, za które można wprawdzie otrzymać dodatkowe punkty przy ocenie, ale z ich osiągnięcia wnioskodawca będzie rozliczany. Przykładowo, może to być utworzenie kilku nowych miejsc pracy w projekcie inwestycyjnym, poziom ograniczonej emisji zanieczyszczeń w przedsięwzięciach proekologicznych, liczba osób, które dzięki uczestnictwu w szkoleniu zdobyły pracę. Nieosiągnięcie wskaźników może skutkować zwrotem dotacji.

Zlecenie opracowania dokumentacji zewnętrznemu konsultantowi minimalizuje ryzyko popełnienia błędu przy aplikowaniu. W większości umów ryzyko niepowodzenia podzielone jest pomiędzy firmę konsultingową a zleceniodawcę. Najczęściej wynagrodzenie podzielone jest na dwie części. Pierwsza może być wypłacona po złożeniu dokumentacji lub po ocenie formalnej wniosku, druga – w postaci premii za sukces – w momencie zatwierdzenia projektu do dofinansowania.

Część wynagrodzenia firmy doradczej zwykle zależy więc od rezultatu pracy. Dlaczego nie całość? Szanujące się (a właściwie: szanujące pracę swoich ekspertów) firmy doradcze za konsultacje w fazie planowania projektu, opracowanie analiz i dokumentów planistycznych pobierają opłatę. Sam wniosek o dofinansowanie i jego wypełnienie za pomocą generatora to ostatni etap pracy. Jeżeli projekt nie zostanie zakwalifikowany do wsparcia, klientowi pozostaje gotowe opracowanie w postaci biznes planu lub studium wykonalności, które może po poprawieniu złożyć ponownie w następnym ogłoszonym konkursie. Klientowi przekazywane jest know-how firmy doradczej, które ma swoją wartość. Niejednokrotnie zdarza się, że współpraca z konsultantem pozwala na tyle wyedukować klienta, że kolejny wniosek przygotowuje samodzielnie.

Firma doradcza nie może wziąć na siebie całego ryzyka, ponieważ wartość merytoryczna projektu i to, jak wypadnie na tle konkurencyjnych projektów ubiegających się o dotację w danej rundzie aplikacyjnej nie zależy wyłącznie od niej. Pomysł na projekt należy przecież do klienta. To, co może zrobić konsultant, to właściwie opisać i uzasadnić cele przedsięwzięcia, zadbać o poprawność wniosku i załączników, sporządzić poprawną i rzetelną analizę finansowo-ekonomiczną.

Rażąco niskie ceny powinny wzbudzić niepokój zleceniodawcy. Tak jak w każdej branży – jakość kosztuje. Rynek doradztwa od kilku lat stabilizuje się, więc należy spodziewać się, że ceny za opracowanie dokumentacji aplikacyjnej oferowane przez firmy o podobnej pozycji i doświadczeniu będą zbliżone. Negocjowana jest zazwyczaj wysokość prowizji (premii za sukces) oraz moment jej wypłaty. Wysokość premii dla firmy doradczej szacowana jest w zależności od wartości i stopnia złożoności projektu, wysokości przyznanej pomocy, a także koniecznych opracowań do wniosku o dotację , co przekłada się na liczbę specjalistów różnych dziedzin zaangażowanych w przygotowanie dokumentacji.

Umowa między wnioskodawcą a firmą doradczą powinna zawierać zapis zobowiązujący zleceniobiorcę do udostępniania wszelkich informacji koniecznych do prawidłowego przygotowania wniosku o dotację oraz wyznaczeniu osoby lub zespołu do kontaktów ze zleceniobiorcą. Wbrew pozorom klauzula taka nie stanowi wyłącznie zabezpieczenia dla firmy konsultingowej, ale jest korzystna dla obu stron. Opracowanie dokumentacji zawsze wymaga zaangażowania wnioskodawcy. Jego udział nie powinien ograniczać się wyłącznie do dostarczenia danych dotyczących firmy i planowanego przedsięwzięcia, ale także sprawdzaniu na bieżąco postępów w pracach. Przed złożeniem wniosku klient musi zatwierdzić dokumentację przygotowaną przez konsultantów co do kwot, terminów, przedmiotu przedsięwzięcia itd. Wniosek o dofinansowanie to zobowiązanie podmiotu do realizacji projektu zgodnie z zapisami w dokumentacji. Nie bez przyczyny stanowi załącznik do umowy o dofinansowanie .

 

Artykuł ukazał się pierwotnie w magazynie: „Gazeta MSP Małych i Średnich Przedsiębiorstw” pod tytułem „Łatwiej z doradcą”, marzec 2008.

Katarzyna Lukoszek

specjalista w Dziale Projektów Rozwojowych, Collect Consulting Sp. z o.o.

Fundusze strukturalne

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (ERDF – European Regional Development Fund) powstał w 1975 roku jako reakcja na coraz głębsze rozbieżności w rozwoju regionów (spowodowane kryzysem gospodarczym i przystąpieniem do UE Wielkiej Brytanii i Irlandii).

Jego głównym zadaniem jest niwelowanie dysproporcji w poziomie rozwoju regionalnego krajów należących do UE.

Pomoc w ramach tego funduszu obejmuje inicjatywy w następujacych dziedzinach:

  1. inwestycje produkcyjne umożliwiające tworzenie lub utrzymanie stałych miejsc pracy
  2. inwestycje w infrastrukturę, z uwzględnieniem tworzenia sieci transeuropejskich
  3. inwestycje w edukację i opiekę zdrowotną
  4. rozwój potencjału lokalnego: małych i średnich przesiębiorstw
  5. działalność badawczo-rozwojowa
  6. inwestycje związane z ochroną środowiska

Europejski Fundusz Społeczny (ESF – European Social Fund) jest pierwszym z zastosowanych we Wspólnocie instrumentów polityki strukturalnej. Został powołany do życia na podstawie art. 123 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą (1957). Fundusz działa od 1960 roku, a jego głównym celem jest walka z bezrobociem w krajach członkowskich. Środki finansowe są przeznaczane na pomoc dla różnych regionów i grup społecznych w tym w szczególności dla pracowników zagrożonych bezrobociem długoterminowym oraz dla ludzi młodych (do 25 roku życia) wkraczających dopiero na rynek pracy. Pomoc z Europejskiego Funduszu Społecznego jest realizowana poprzez:

  1. organizowanie szkoleń rozwijających umiejętności zawodowe (w tym praktyk i szkoleń wewnątrzzakładowych), przez co zwiększa się możliwości pracowników na rynku pracy
  2. ulepszanie systemów powszechnego kształcenia oraz dostosowywanie ich do aktualnego zapotrzebowania na rynku pracy
  3. kształcenie kadr, ekspertów i personelu dydaktycznego; wspieranie pośrednictwa pracy oraz organizacji zajmujących się doradztwem i informacją zawodową
  4. wspieranie programów mających na celu tworzenie nowych miejsc pracy w tym zatrudnienia w małych i średnich przedsiębiorstwach
  5. walkę z dyskryminacją zawodową w tym wyrównywanie szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy
  6. wspieranie grup ludzi odrzuconych i defaworyzowanych przez społeczeństwo (np. bezdomnych i uzależnionych)
  7. pomoc techniczną, badania naukowe i promowanie nowych technologii

Europejski Fundusz Oreintacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF – European Agriculture Guidance and Guarantee Funds). Powstał w 1964 roku na mocy Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą (1957). Zajmuje się wspieraniem przekształceń struktury rolnictwa oraz wspomaganiem rozwoju obszarów wiejskich. Na Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej jest przeznaczana największa część budżetu Unii Europejskiej (w 1999 przeznaczono na ten cel 42,2 procenta budżetu). Ponadto środki Funduszu pochodzą z opłat nakładanych na importowane spoza Unii Europejskiej produkty rolne. EAGGF składa się z dwóch sekcji: Sekcji Gwarancji, która finansuje wspólną politykę rolną (zakupy interwencyjne produktów rolnych, dotacje bezpośrednie dla rolników) oraz Sekcji Orientacji, która wspiera przekształcenia w rolnictwie w poszczególnych państwach UE i jest instrumentem polityki strukturalnej. W ramach Sekcji Orientacji EAGGF realizuje się następujące zadania:

  1. Rozwój i modernizacja terenów wiejskich
  2. Wspieranie inicjatyw służacych zmianom struktury zawodowej na wsi (w tym kształcenia zawodowego rolników i ich przekwalifikowania do innych zawodów)
  3. Wspomaganie działań mających na celu zwiększenie konkurencyjności produktów rolnych
  4. Restrukturyzacja oraz dostosowanie potencjału produkcyjnego gospodarstw do wymogów rynku
  5. Pomoc przy osiedlaniu się młodych rolników
  6. Wspieranie rozwoju ruchu turytycznego i rzemiosła
  7. Rozwój i eksploatacja terenów leśnych
  8. Inwestycje w ochronę środowiska
  9. Wyrównywanie szans gospodarstw położonych na terenach górzystych i terenach dotkniętych kataklizmami

Finansowy Instrument Wspierania Rybołóstwa (FIFG – Financial Instrument for Fisheries Guidance) powstał w 1993 roku w ramach reformy funduszy strukturalnych. Ten instrument polityki strukturalnej Unii Europejskiej wspiera restrukturyzację rybołówstwa państw członkowskich.
Za pośrednictwem FIFG finansowane są inicjatywy w następujących dziedzinach:

  1. Rozwój hodowli ryb
  2. Rozwój infrastruktury portów rybackich oraz ich wyposażenie w niezbędne zaplecze i urządzenia
  3. Restrukturyzacja i unowocześnienie floty rybackiej oraz metod połowu i przetwarzania ryb
  4. Podnoszenie konkurencyjności produktów rybnych i ich promowanie na rynku

Źródło: UKIE

Informacje dotyczące funduszy strukturalnych w Polsce dostępne są na stronie: http://www.funduszestrukturalne.gov.pl

 

Fundusze Strukturalne dla Polski na lata 2007-2013

Narodowa Strategia Spójności (NSS) (Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia) to dokument strategiczny określający priorytety i obszary wykorzystania oraz system wdrażania funduszy unijnych : Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) oraz Funduszu Spójności w ramach budżetu Wspólnoty Europejskiej. Cel strategiczny NSS, jakim jest tworzenie warunków dla wzrostu konkurencyjności gospodarki polskiej opartej na wiedzy i przedsiębiorczości, zapewniającej wzrost zatrudnienia oraz wzrost poziomu spójności społecznej, gospodarczej oraz przestrzennej [1]osiągany będzie poprzez realizację horyzontalnych celów szczegółowych. Celami horyzontalnymi NSS (NSRO) są: Poprawa jakości funkcjonowania instytucji publicznych oraz rozbudowa mechanizmów partnerstwa, Poprawa jakości kapitału ludzkiego i zwiększenie spójności społecznej, Budowa i modernizacja infrastruktury technicznej i społecznej mającej podstawowe znaczenie dla wzrostu konkurencyjności Polski, Podniesienie konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstw, w tym szczególnie sektora wytwórczego o wysokiej wartości dodanej oraz rozwój sektora usług, Wzrost konkurencyjności polskich regionów i przeciwdziałanie ich marginalizacji społecznej, gospodarczej i przestrzennej, Wyrównywanie szans rozwojowych i wspomaganie zmian strukturalnych na obszarach wiejskich.[2]

Cele NSRO będą realizowane za pomocą Programów Operacyjnych (PO), którymi zarządza Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO), zarządzanych przez zarządy województw i projektów współfinansowanych ze strony instrumentów strukturalnych, tj.:

  • Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko – EFRR i FS
  • Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka – EFRR
  • Program Operacyjny Kapitał Ludzki – EFS
  • 16 Regionalnych Programów Operacyjnych – EFRR
  • Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej – EFRR
  • Program Operacyjny Pomoc Techniczna – EFRR
  • Programy Operacyjne Europejskiej Współpracy Terytorialnej – EFRR[3]

Łączna suma środków zaangażowanych w realizację NSRO w latach 2007-2013 wyniesie około 85,6 mld euro. Z tytułu realizacji NSRO średniorocznie (do roku 2015) będzie wydatkowe około 9,5 mld euro, co odpowiada około 5% produktu krajowego brutto. Z tej sumy: 67,3 mld euro będzie pochodziło z budżetu UE, 11,9 mld euro z krajowych środków publicznych (w tym ok. 5,93 mld euro z budżetu państwa), ok. 6,4 mld euro zostanie zaangażowanych ze strony podmiotów prywatnych.[4]

Wydatki w ramach polityki spójności będą koordynowane z wydatkami przezna­czonymi na instrumenty strukturalne Wspólnej Polityki Rolnej oraz Wspólnej Polityki Rybackiej, a także programami europejskimi w sferze wzmacniania konkurencyjności. Łączna suma środków włączona w realizację działań rozwojowych, których głównym elementem będzie NSRO, wyniesie łącznie ponad 107,9 mld euro, w tym 85,4 mld środków UE. Szczegółowy podział funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w Polsce w ukła­dzie poszczególnych programów operacyjnych kształtuje się w następujący sposób:

PO Infrastruktura i Środowisko – 41,9% całości środków (27,9 mld euro),
16 Regionalnych Programów Operacyjnych – 24,9% całości środków (16,6 mld euro),
PO Kapitał Ludzki – 14,6% całości środków (9,7 mld euro),
PO Innowacyjna Gospodarka -12,4% całości środków (8,3 mld euro),
PO Rozwój Polski Wschodniej – 3,4% całości środków (2,3 mld euro),
PO Pomoc Techniczna – 0,8% całości środków (0,5 mld euro).
PO Europejskiej Współpracy Terytorialnej – (0,7 mld euro)[5]

Pozostałe środki finansowe w ramach obu funduszy strukturalnych oraz Funduszu Spójności zostaną przeznaczone na utworzenie krajowej rezerwy wykonania (2% wartości alokacji, czyli 1,3 mld euro).[6]

[1] System wdrażania funduszy strukturalnych w latach 2007-2013 w Polsce, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2006.
[2] Rządowy portal informacyjny http://www.funduszestrukturalne.gov.pl/,
[3] Źródło: Narodowa Strategia Spójności, Warszawa 2007
[4] Informacja prasowa Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, Warszawa kwiecień 2006.
[5] Źródło: Narodowa Strategia Spójności, Warszawa 2007
[6] Ibidem.